Close contact us

Hafa samband

Nafn
Kennitala
Netfang
Skilaboð

L-04/2002 - Skólagjöld - beiðni um undanþágu frá hámarki skólagjaldalána

Úrskurður

 

Ár 2002, fimmtudaginn 1. ágúst, kvað málskotsnefnd Lánasjóðs íslenskra námsmanna upp svohljóðandi úrskurð í málinu nr. L-4/2002.

 

Kæruefni

 

Með bréfi dags. 4. mars 2002 kærði kærandi úrskurð stjórnar í máli nr. L-84/02 frá 1. mars 2002 þar sem kæranda var synjað um hærra lán en 19.062 bresk pund til skólagjalda fyrir skólaárið 2001-2002. Kærandi krefst þess að úrskurður stjórnar LÍN verði felldur úr gildi og málskotsnefnd fari þess á leit við stjórn LÍN að skuld hennar vegna afgreiddra skólagjaldalána verði safnað upp í íslenskum krónum. 

Samband íslenskra námsmanna erlendis sendi málskotsnefnd bréf dags. 4. mars 2002 þar sem gerðar eru athugasemdir við úrskurð stjórnar LÍN í máli kæranda og var bréfið móttekið 11. mars sl. 

Kæra barst málskotsnefnd 11. mars sl. og með bréfi dags. sama dag var stjórn LÍN tilkynnt um kæruna og bréf SÍNE og henni jafnframt gefinn kostur á að tjá sig um hvort tveggja innan tveggja vikna. Athugasemdir stjórnar LÍN eru settar fram í bréfi dags. 22. mars sl. og var kæranda sent afrit þess með bréfi dags. 3. apríl sl. og var kæranda gefinn fjórtán daga frestur til að koma að frekari sjónarmiðum sínum. Kærandi sendi málskotsnefnd bréf dags. 15. apríl sl. en stjórn LÍN var sent afrit bréfsins með bréfi dags. 22. apríl sl. Stjórn LÍN gerði athugasemdir við efni bréfs kæranda í bréfi sínu dags. 7. maí sl. og var afrit þess sent kæranda með bréfi dags. 8. maí sl. 

Með bréfi dags. 27. maí sl. fór málskotsnefnd þess á leit við stjórn LÍN að hún upplýsti hvað legið hefði að baki þeirri breytingu að hámark almennra lána til skólagjalda var tiltekið í íslenskum krónum. Kæranda var sent afrit bréfsins sama dag en svarbréf stjórnar LÍN er dags. 31. maí sl. 

Margeir Pétursson hdl. tók sæti Helga Jóhannessonar hrl. í þessu máli sem varamaður í fjarveru aðalmanns.

 

Málsatvik og ágreiningsefni

 

Kærandi er hjúkrunarfræðingur frá Háskóla Íslands og hóf framhaldsnám í hjúkrunarfræði við University of Edinburg haustið 1999 og lauk mastersprófi árið 2000. Nú stundar kærandi doktorsnám í hjúkrunarfræði við sama skóla og eru námslok áætluð árið 2003. Hefur kærandi notið skólagjaldalána að fjárhæð 19.062 bresk pund og 1. mars sl. var henni synjað um skólagjaldalán umfram þá upphæð með vísan til 4. mgr. greinar 4.8. í úthlutunarreglum LÍN. 

Kærandi bendir á að við upphaf náms hafi hún gengið út frá því að hámark á skólagjaldaláni yrði kr. 2.600 þús. eins og reglur LÍN 1999 kváðu á um. Skólagjöld fyrir eitt ár í skóla hennar hafi þá numið 7.100 pundum og gengi íslensku krónunnar verið um 114 krónur. Henni hafi því reiknast til skólagjaldakostnaður hennar næmi kr. 3.200 þús. í fjögurra ára námi en þær forsendur hafi breyst þannig að í stað þess að sjá fram á 600.000 króna mun á kostnaðinum og því láni, sem hún átti rétt á, sjái hún nú fram á 1.600.000 króna mun. Ástæða þessa sé sú að LÍN ákveði að túlka reglu 4.8. í úthlutunarreglum sínum fyrir námsárið 2001-2002 þannig að miða skuli hámarksfjárhæð skólagjaldalána við erlenda upphæð hjá námsmönnum erlendis en íslensku upphæðina kr. 2.800 þús. hjá námsmönnum á Íslandi. Komi þessi skilgreining þó hvergi fram í reglunni og sé túlkun LÍN bæði röng og ósanngjörn og leiði til mismununar milli námsmanna erlendis og námsmanna á Íslandi. Túlkunin sé auk þess langt frá því að vera augljós og því ekki sæmandi fyrir sjóðinn að túlka regluna námsmönnum í óhag þegar um tvo valkosti við túlkun sé að ræða. Kærandi kveðst hafa gert áætlanir sínar með hliðsjón af því að skólagjaldalán hennar væri 600 þúsund krónum lægra en upphæð skólagjaldalánanna og hefði hún aldrei haldið utan til náms hefði hún vitað að hún þyrfti á hverju hausti að gera nýja fjárhagsáætlun og meta hvort henni tækist að ljúka námi með aðstoð frá sjóðnum. Þá vísar kærandi til 3. gr. laga um LÍN þar sem segi m.a. að miða skuli við að námslán nægi hverjum námsmanni til að standa straum af náms- og framfærslukostnaði meðan á námi standi að teknu tilliti til fjölskyldustærðar námsmanns. 

Samkvæmt útreikningum kæranda hafi hún fengið alls kr. 2.209.393 í skólagjaldalán frá LÍN og kveðst hún hafa fengið þær upplýsingar hjá sjóðnum að hún hafi með móttöku á kr. 507.847 í desember sl. náð hámarki skólagjaldalána. Hún telji þó að hún eigi enn um rétt á um 590.607 kr. láni áður en hún hafi náð hámarki vegna láns til skólagjalda og því hafi hún óskað eftir leiðréttingu. 

Kærandi mótmælir því að túlkun LÍN á reglu 4.8. hafi ekki breyst árið 1999 þegar farið var að tilgreina hámark skólagjaldalána í íslenskum krónum. Augljóst sé að túlkunin hafi breyst á þann veg að nú á uppsöfnun lánanna sér stað í mynt námslans en ekki þeirri mynt sem tiltekin er sem hámark í reglu 4. Efast kærandi um að þegar uppsöfnun skólagjaldalána átti sér stað í bandaríkjadölum, sömu mynt og hámark til skólagjalda var tilgreint í, hafi mynt námslands nokkuð komið þar við sögu. 

Af hálfu stjórnar LÍN er á því byggt að enga heimild sé að finna í reglum sjóðsins til að veita kæranda skólagjaldalán skólaárið 2001-2002 umfram það sem hún hafi þegar fengið. Sá skilningur kæranda, að safna eigi upp einstökum skólagjaldalánum í íslenskum krónum en ekki mynt námslands, byggi á misskilningi. Í grein 5.2.2. í úthlutunarreglum sjóðsins komi skýrt fram að allir útreikningar vegna náms erlendis eigi sér stað í erlendri mynt. Hafi námsmaður t.d. aflað tekna í íslenskum krónum séu þær yfirfærðar í mynt námslands miðað við gengi gjaldmiðla 1. júní 2001. Grunnframfærsla sé jafnframt ákveðin í erlendri mynt, sbr. grein 3.1.2. Orðin "að jafnaði" vísi til þess að í einstaka tilvikum sé notuð önnur mynt en námslands, t.d. bandaríkjadalir vegna náms í Rússlandi. 

Þá skipti ekki máli hvort einstökum skólagjaldalánum sé haldið til haga í mynt námslands eða í íslenskum krónum heldur hvenær og á hvaða gengi einstakar lánsupphæðir séu yfirfærðar milli gjaldmiðla. Samkvæmt 4. mgr. greinar 4.8. eigi yfirfærslan að eiga sér stað miðað við gengi gjaldmiðla 1. júní 2001. Sama dagsetning sé tilgreind í grein 5.2.2. eins og áður segi, en einnig í greinum 3.3.1., 4.12.2. og 5.7.1. þar sem fjallað sé um útreikning vegna tekna, ferðalána og ofreiknaðra lána. Að því gefnu að lán til námsmanna erlendis séu reiknuð út í erlendri mynt og umreikningur milli gjaldmiðla nauðsynlegur sé ljóst að dagsetningar til ákvörðunar gengi skipti máli, sérstaklega þegar óvissa ríki. Fara mætti margar leiðir en engin önnur sé í samræmi við reglur LÍN. 

Stjórn LÍN kveður enga breytingu hafa orðið á túlkun hennar á grein 4.8. eftir að hámarksupphæð skólagjaldalána var ákvörðuð í íslenskum krónum í stað bandaríkjadala frá og með skólaárinu 1999-2000. Niðurstaðan sé óháð því í hvaða gjaldmiðli hámarkið sé tilgreint en það sem ráði niðurstöðunni, auk hámarksins, sé sú dagsetning sem gengi gjaldmiðla sé miðað við. 

Um ástæðu þess að farið var að tilgreina hámarksfjárhæð skólagjaldalána í grein 4.8. í úthlutunarreglunum í íslenskum krónum í stað bandaríkjadala kveður stjórn LÍN að það hafi verið talið rétt að tilgreina allar fjárhæðir með sama hætti, þ.e. í íslenskum krónum, þar sem síðasta áratuginn hafi sífellt fleiri lán verið reiknuð í íslenskum krónum. Áður hefði hins vegar meira en helmingur lánanna verið reiknaður út í bandaríkjadölum og því ekki verið talið óeðlilegt að miða við þann gjaldmiðil.

 

Niðurstaða

 

Um skólagjöld gildir hámarksregla 4. mgr. greinar 4.8. í úthlutunarreglum LÍN. Reglu þessari var breytt fyrir tímabilið 1999-2000 og var eftir það hámarksviðmið tilgreint í íslenskum krónum eða jafngildi í annarri mynt miðað við gengi ákveðinn dag. Áður hafði hámarkið verið tilgreint í bandaríkjadölum eða jafngildi í annarri mynt miðað við gengi ákveðinn dag. Ágreiningur í máli þessu snýst fyrst og fremst um það hvort LÍN eigi að reikna gengismun á lán veitt á fyrri árum þegar tekin er ákvörðun um lán vegna skólagjalda næsta tímabils. Þegar námsmaður hefur nokkur ár að baki á skólagjaldalánum erlendis gæti slíkur afturvirkt reiknaður gengismunur ýmist eytt möguleika hans á frekari lánum þegar gengi myntar í námslandinu hækkar gagnvart íslenskri krónu eða þá aukið lánsmöguleika hans verulega, þegar gengi myntar í námslandinu lækkar gagnvart íslenskri krónu. 

Horfa verður til þess að lán til skólagjalda er veitt fyrir eitt námstímabil í senn sem iðulega spannar eitt ár. Grunnfjárhæð þess í íslenskum krónum er síðan fastsett fyrir það tímabil. Ekki er að finna skýrt ákvæði í úthlutunarreglum LÍN sem rennir stoðum undir það að námsmaður megi vænta þess að sú grunnfjárhæð breytist afturvirkt eftir því hvernig gengi íslensku krónunnar hefur þróast gagnvart gengi myntar þess lands þar sem hann stundaði nám. 

Samkvæmt grein 5.2.2. í úthlutunarreglum LÍN er miðað við ákveðinn dag hvert ár þar sem tekjur og styrkir eru umreiknaðir í mynt námslands. Í þeirri grein kemur jafnframt fram að þegar lán eða hlutar þess koma til útborgunar er því breytt í íslenskar krónur. Ef ekki ætti að vera um að ræða endanlegan útreikning í íslenskum krónum og endanlegt viðmiðunargengi við mynt námslandsins þegar sá útreikningur fer fram, þyrfti slík undantekningarregla að vera mjög skýrt orðuð. 

Með hliðsjón af framanrituðu verður að telja að aðferð LÍN við uppsöfnun skólagjaldalána til námsmanna erlendis eigi sér ekki skýra stoð í úthlutunarreglum sjóðsins. Í slíkum tilvikum getur stjórn LÍN ekki túlkað reglurnar með þeim hætti sem leiðir til ósanngjarnrar og íþyngjandi niðurstöðu fyrir lánþega. Að þessu virtu verður að fella hinn kærða úrskurð úr gildi.

 

Úrskurðarorð

 

Úrskurður stjórnar LÍN frá 1. mars 2002 í málinu nr. L-84/02 er felldur úr gildi.

Til baka