Close contact us

Hafa samband

Nafn
Kennitala
Netfang
Skilaboð

L-14/2013 - Undanþágur frá afborgun - beiðni um undanþágu frá afborgun

Úrskurður

Ár 2013, miðvikudaginn 21. ágúst kvað málskotsnefnd Lánasjóðs íslenskra námsmanna upp svohljóðandi úrskurð í máli nr. L-14/2013:

Kæruefni

Með kæru dagsettri 16. mars 2013 kærði kærandi úrskurð stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna (LÍN) frá 13. desember 2012 þar sem hafnað var beiðni hennar um að undanþágu frá endurgreiðslu námsláns. Stjórn LÍN var tilkynnt um kæruna með bréfi dagsettu 26. mars 2013 og jafnframt gefinn kostur á að tjá sig um hana. Kæranda var sent afrit bréfsins sama dag. Athugasemdir LÍN bárust 16. apríl 2013 og var afrit þess sent kæranda og henni gefin 4 vikna frestur til að koma að athugasemdum sínum. Kærandi sendi nefndinni ekki frekari athugasemdir vegna málsins.

Málsatvik og ágreiningsefni

Kærandi er greiðandi af námslánum hjá LÍN. Kærandi, sem er tæplega 73 ára, hefur verið óvinnufær í mörg ár og notið örorkulífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins frá árinu 2004 m.a. vegna MS sjúkdóms. Í málinu liggja fyrir tvö læknisvottorð dagsett 12. október 2012 og 5. febrúar 2013. Kærandi sótti um og fékk samþykkta af hálfu LÍN undanþágu frá greiðslu fastrar afborgunar námslána sinna vorið 2012 vegna skertra möguleika til tekjuöflunar af völdum veikinda. Í bréfi LÍN til kæranda, dagsett 12. apríl 2012, sem sent var í kjölfarið á afgreiðslu undanþágubeiðninnar kom fram að ekki yrðu samþykktar frekari umsóknir um undanþágu frá afborgun vegna örorku og/eða veikinda Kærandi sótti aftur um undanþágu frá endurgreiðslu námslána haustið 2013. Með úrskurði stjórnar LÍN frá 13. desember 2012 var beiðni hennar hafnað á grundvelli þess að skilyrði 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1992 um LÍN væri ekki uppfyllt. Samkvæmt LÍN var ástæða þess að undanþágan var samþykkt vorið 2012, þrátt fyrir að LÍN taldi kæranda ekki uppfylla skilyrðin fyrir undanþágu, sú að kæranda hafi ekki verið tilkynnt að hún ætti ekki lengur rétt á henni og hafi hún því verið með ívilnandi hætti látin njóta vafans.

Sjónarmið kæranda.

Kærandi bendir á að stjórn LÍN hafi hafnað beiðni hennar um undanþágu frá endurgreiðslu námsláns á þeim forsendum að hún væri orðin 67 ára. Engu að síður hafi LÍN veitt henni undanþágu frá endurgreiðslu þegar hún hafi verið 68, 69, 70 og 71 árs. Hún bendir á að hagur hennar hafi ekki batnað síðan, hvorki fjárhagslega né heilsufarslega. Kærandi byggir á því að hún uppfylli bæði skilyrðin sem krafist sé, þ.e. um fjárhagserfiðleika og veikindi. Kærandi vísar til framlagðra læknisvottorða þar sem fram komi að hún hafi átt við mjög alvarleg veikindi að stríða undanfarin ár og hafi ekki getað unnið í mörg ár. Hún bendir á að hún hafi haft framfærslu sína af eftirlaunum og tekjutryggingu frá Tryggingastofnun ríkisins undanfarin ár og að þessi fjárhæð sé talin vera undir því sem talið sé vera lágmarksupphæð til framfærslu á Íslandi um þessar mundir. Kærandi óskar eftir að málskotsnefnd endurskoði niðurstöðu stjórnar LÍN og veiti henni undanþágu frá endurgreiðslu afborgunar.

Sjónarmið stjórnar LÍN.

LÍN bendir á að kærandi hafi óskað eftir undanþágu frá afborgun vegna veikinda. Henni hafi verið synjað á grundvelli þess að hún uppfyllti ekki skilyrði 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1992 um LÍN. Þar komi fram að stjórn sjóðsins sé heimilt að veita undanþágu frá ársgreiðslu ef lánshæft nám, atvinnuleysi, veikindi, þungun, umönnun barna eða aðrar sambærilegar ástæður valdi verulegum fjárhagsörðugleikum hjá lánþega. Samkvæmt lagagreininni þurfi bæði skilyrðin að vera uppfyllt þ.e. að um verulega fjárhagsörðugleika sé að ræða og að þeir örðugleikar séu til komnir vegna einhverra þeirra atriða sem talin séu upp hér fyrr. Þannig sé ekki fullnægjandi, líkt og haldið sé fram í erindi kæranda, að í lögunum sé einungis það gert að skilyrði að sýnt sé fram á veikindi. LÍN bendir á að við 67 ára aldur myndist réttur til ellilífeyris fyrir þá sem séu 67 ára eða eldri og hafa verið búsettir hér á landi í a.m.k. þrjú almanaksár frá 16-67 ára aldurs. Á sama tíma falli niður réttur til örorkulífeyris. Ellilífeyrir sé greiddur án tillits til vinnufærni einstaklinga og því hafi örorka og veikindi ekki áhrif á tekjuöflunarmöguleika einstaklinga sem fái tekjur sínar í formi ellilífeyris og hafa þ.a.l. ekki áhrif á fjárhagsstöðu fólks með beinum hætti. Aldursviðmið ákvæða laga nr. 100/2007 um almannatryggingar hafi því ekki með efnislegum hætti áhrif á rétt einstaklinga til undanþágu heldur séu þau notuð til skýringa. LÍN byggir á því að sjóðurinn verði að gæta jafnræðis í úrlausn sinna mála og geti ekki mismunað greiðendum námslána sem fái tekjur sínar greiddar án tillits til veikinda og uppfylla þar af leiðandi ekki skilyrði 6. mgr. 8. gr. laga nr. um LÍN um að fjárhagsörðugleikarnir séu til komnir vegna þeirra atriða sem talin séu upp í ákvæðinu. Kæranda hafi verið synjað um undanþágu frá afborgun þar sem ekki þyki sýnt fram á að fjárhagslegir örðugleikar hennar séu til komnir vegna örorku hennar. Varðandi það sem fram kemur í kæru að kærandi hafi fengið undanþágu þrátt fyrir að vera orðin 71 árs vegna gjalddagans 1. mars 2012 bendir LÍN á að í bréfi sjóðsins, dagsettu 12. apríl 2012, til kæranda hafi komið skýrt fram að kærandi væri ekki talin uppfylla skilyrði undanþágu frá afborgun og að stjórn LÍN myndi því ekki samþykkja frekari umsóknir um undanþágu frá afborgun vegna örorku og/eða veikinda. Ástæður þess að undanþágan hafi engu að síður verið samþykkt hafi verið vegna þess að kæranda hafi ekki verið tilkynnt um að hún ætti ekki lengur rétt á undanþágu frá afborgun. Hafi hún því með ívilnandi hætti verið látin njóta vafans. Stjórn sjóðsins hefur almennt talið sér heimilt að veita lántökum ívilnandi undanþágur frá ákvæðum einstakra greina úthlutunarreglna, enda sé gætt jafnræðis og samræmis á milli allra lántakenda.

Niðurstaða

Málskotsnefnd telur ljóst að sjóðsstjórn LÍN sé heimilt að veita undanþágu frá afborgun námslána að uppfylltum þeim skilyrðum sem fram koma í grein 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1992. Einnig er ljóst að stjórn LÍN er heimilt að setja sér nánari reglur um framkvæmd lagaákvæðisins í úthlutunarreglum sínum. Vísast til umfjöllunar um framangreint lagaákvæði og lögskýringargagna tengt ákvæðinu í úrskurði nefndarinnar nr. L-5/2013. Eins og áður hefur komið fram í niðurstöðum málskotsnefndar, sbr. t.d. mál nr. L-32/2009, ber við mat á því hvort samþykkja eigi undanþágu frá endurgreiðslu að taka mið af aðstæðum hverju sinni og veita undanþágu ef auðsýnt þykir að aðstæður greiðanda séu með þeim hætti að hann sé í verulegum fjárhagsörðugleikum sem rekja má til þeirra atvika sem tiltekin eru í 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1992 eða sambærilegra ástæðna. Orðalag greinarinnar gefur svigrúm til mats á því hvort ákvæðið eigi við og telur málskotsnefnd að við það mat verði að horfa á heildarmynd aðstæðna hverju sinni. Það að LÍN hefur sett sér almenn viðmið í úthlutunarreglum sínum undanþiggur LÍN ekki framangreindu mati. Kærandi er sjúklingur og hefur ekki verið á vinnumarkaði vegna veikinda sinna í nærri áratug. Hún hefur notið lífeyrisgreiðslna frá Tryggingarstofnun ríkisins, fyrst á grundvelli örorku sinnar en við 67 ára aldurinn öðlaðist hún rétt til ellilífeyris og frá þeim tíma féll réttur hennar til greiðslu örorkulífeyris niður. Að mati málskotsnefndar kölluðu framangreindar breytingar á greiðslu lífeyris hennar við 67 ára aldurinn á sérstaka skoðun LÍN á aðstæðum kæranda þar sem augljóst er að viðmiðið í úthlutunarreglum LÍN átti ekki lengur við um tilvik kæranda. Að mati málskotsnefndar liggja fyrir veikindi kæranda og óvinnufærni vegna þeirra á árinu 2012, sbr. fyrirliggjandi læknisvottorð, og er því skilyrði ákvæðisins uppfyllt að þessu leyti. Málskotsnefndin telur að það skipti ekki máli í þessu sambandi að kærandi er orðin 67 ára og hefur hafið töku ellilífeyris í stað örorkulífeyris. Einstaklingar, 67 ára og eldri, geta sótt um undanþágu á grundvelli fjárhagserfiðleika vegna veikinda eins og aðrir. Þá telur málskotsnefndin einnig að tekjuleysi sökum þess að einstaklingur er kominn á ellilífeyri og hefur ekki möguleika á að vera á vinnumarkaði, þó það stafi ekki af veikindum, geti flokkast undir sambærilegar ástæður samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1992. Stendur þá eftir að meta hvort skilyrði ákvæðisins um fjárhagsörðugleika kæranda séu fyrir hendi þannig að rétt sé að fallast á að veita undanþágu frá endurgreiðslu námsláns vegna ársins 2012. Stjórn LÍN hefur í fyrri málum fyrir nefndinni upplýst að við mat á því hvort um verulega fjárhagsörðugleika sé að ræða sé m.a. miðað við að tekjur séu undir kr. 4.000.000, en það mun vera meðaltal af árstekjum lánþega sem tilheyra Bandalagi háskólamanna. Málskotsnefnd telur rétt að leggja framangreint viðmið til grundvallar í þessu máli en fyrir liggur að tekjur kæranda fyrir árin 2011 og 2012 eru langt undir framangreindu viðmiði. Er því fallist á það með kæranda að skilyrði 6. mgr. 8. gr. laga nr. 21/1993 um verulega fjárhagsörðugleika sé uppfyllt. Með vísan til framanritaðs og svo til úrskurðar málskotsnefndar í máli nr. L-5/2013 telur málskotsnefndin rétt að beiðni kæranda um undanþágu verði tekin til meðferðar á ný hjá stjórn LÍN. Er hin kærða niðurstaða í úrskurði stjórnar LÍN frá 13. desember 2012 í máli kæranda felld úr gildi.

Úrskurðarorð

Hinn kærði úrskurður frá 13. desember 2012 í máli kæranda er felldur úr gildi.

Til baka